Monday, 22 October, 2018
Najnovije vesti
Home » Vinogradarstvo » Cikade u voćnjacima, vinovoj lozi, na poljima

Cikade u voćnjacima, vinovoj lozi, na poljima

Cikade pripadaju redu Hemiptera, podredu Auchenorrhyncha i predstavljaju jednu od najdominatnijih grupa herbivora. Cikade se hrane usisavanjem biljnih sokova iz tkiva domaćina (većina sokom floema, a krupnije vrste sokom ksilema), ali istovremeno su i izvor hrane za predatore i parazitoide. Osim toga brojne vrste prenose biljne patogene bakterije, viruse, fitoplazme ili su značajne kao štetočine žitarica.

Interakcija cikada sa biljnim domaćinima veoma je važna, jer hraneći se biljnim sokovima one prouzrokuju direktna oštećenja biljnog tkiva sisanjem sokova i izlučivanjem produkata metabolizma. Time izazivaju smanjenje rasta i smanjenje fiziološke kondicije napadnute biljke, ali biljke oštećuju i tokom polaganja jaja u biljno tkivo. Međutim najznačajnije štete na biljkama pričinjava njihova sposobnost kao vektora da prenose biljne patogene, viruse, bakterije i fitoplazme. Cikade koriste biljke i kao mesto za parenje i ovipoziciju, kao sklonište i sredstvo komunikacije.

Cikade u voćnjacima, vinovoj lozi, na poljima

Cikade su sitni insekti čija dužina tela ne prelazi 10 mm. Identifikacija cikada vrši se na osnovu spoljnih morfoloških karakteristika, kao najznačajniji taksonomski karakter služi genitalni aparat mužjaka. Uglavnom imaju karakterističnu boju i šare na telu, usni aparat je prilagođen za bodenje i sisanje, donja usna je izdužena u vidu rilice. Cikade imaju dva para krila, koja su krovoliko postavljena, a timpanalni organi smešten je u prva dva abdominalna segmenta. Larve izgledaju kao manje beskrilne verzije odraslih insekata i postoji pet larvenih stupnjeva. Jaja polažu direktno u tkivo biljke, neposredno ispod površine lista, ispod kore stabla ili u zemlju.

Razvoj larvi traje od nekoliko nedelja do nekoliko godina, broj generacija u toku jedne godine je različit kod različitih vrsta i zavisi od nadmorske visine, ekspozicije terena i klimatskih karakteristika. Prezimljava u svim razvojnim stadijumima, a najčešće kao jaje i larva.

Nakon otkrića vektorske uloge cikada u prenošenju fitoplazmi na vinovoj lozi, mogu se podeliti na tri grupe:

  1. / obligatne (celokupne razviće odvija se na vinovoj lozi),
  2. / fakultativne (pored vinove loze za svoje razviće mogu da koriste i druge biljke) i
  3. / slučajne vrste (na vinovoj lozi žive samo u odre?enom razvojnom stadijumu, najčešće kao imago).

Među fakultativnim vrstama, koje nanose direktne štete, značajna je zelena lozina cikada Empoasca vitis Goethe. Prezimljava kao imago na četinarima, a u proleće prelazi na vinovu lozu gde vrši ovipoziciju. Najčešći simptomi koje prouzrokuje kod biljaka sisanjem biljnih sokova su promena boje lisnih nerava, kovrdžanje listova, žutilo ili crvenilo listova, nekroza i povremeno opadanje listova.

U grupu fakultativnih vrsta koje prouzrokuju indirektna oštećenja vinove loze produkcijom velike količine medne rose je vrsta Metcalfa pruinosa Say. Polifag je i kolonizira više od 50 familija. Proizvedena medna rosa  predstavlja povoljnu sredinu za razviće gljiva čađavica, smanjuje se asimilaciona površina listova, te se oni prevremeno suše i opadaju.

Najznačajnija oštećenja na vinovoj lozi čine vrste koje su vektori fitoplazmi. Hyalesthes obsoletus Signoret je slučajno na vinovoj lozi, a primarni domaćini su joj kopriva Urtica dioica i poponac Convolvulus arvensis, gde prezimljava u stadijumu larve, a imaga u periodu od početka jula do početka septembra dovodi do indirektnih šteta na vinovoj lozi prenoseći stolbur fitoplazmu.

Fitoplazme su specijalizovane bakterije koje su obligatni paraziti floemskih sudova biljaka domaćina i unutrašnjih organa nekoliko vrsta insekata. Uzročnici su biljnih bolesti nekoliko stotina biljnih vrsta iz 98 familija, uključujući povrće i voće, ukrasno bilje i različite drvenaste biljke, izazivaju značajne gubitke prinosa.

Cikada Psammotettix alienus kao i vaši su mogući prenosioci virusa patuljavosti pšenice. Simptomi kod ranih zaraza su žućenje listova koji kasnije pocrvene. Klasanje je retko i smanjen je porast biljaka. Pri kasnijim zarazama simptomi na pšenici su blaži.

U zasadima maline i kupine, češće u zasadima koji su i blizini šuma, registrovano je prisustvo odraslih formi cikade iz roda Cicadetta i oštećenja na rodnim mladarima u vidu zareza, što dovodi do lomljenja rodnih mladara. Oštećenja u vidu zareza prave ženke prilikom polaganja jaja, koja su bele ili providne boje dok su sveža.

Suzbijanje cikada vrši se nakon utvrđivanja povećane brojnosti piretroidima koji imaju kontaktno delovanje.

dipl. inž. Mirjana Petrović

foto pixabay.com

Cikade u voćnjacima